ఋణసంస్కారం

అప్పు చేయడమే సంసారి నీకు తప్పదయితే
నిప్పురవ్వలా నిజాయితి నిలుపుకో మరి; మాట
తప్పినట్టు ఋణదాత తలచినంతనే, పరువు
అప్పడమువలె నైతికముగా పలుచబడును.

"If a loan needs to be collected, the moral fund on which it is secured is already bankrupt."
(it means that a gentleman-borrower should always pay back the loan, well before being reminded by the lender)

పై వాక్యం ఎక్కడ చదివానో గాని నా మస్తిష్కంలో ప్రతిష్టితమైపోయింది. నా ప్రతి ఆర్థిక లావాదేవిలో నన్ను జాగ్రత పరిచింది. అయితే నేను తు.చ. తప్పకుండ ఈ సుభాషితాన్ని పాటించినా ఎదుటి వాళ్ళు నన్ను చాలా సార్లు మదనపెట్టారు.

మనిషి ఎంత జాగ్రత పరుడైనా జీవితంలో ఎప్పుడో ఒక సారి అప్పు చేయాల్సి వస్తుంది. ఎంతటి ధనవంతులయినా విపత్కర సమయంలో (crisis) అహాన్ని స్వాభిమానాన్ని పక్కనపెట్టి, అవతలి వాళ్ళు వీరి దృష్టి లో ఏ స్థాయి వారైనా, చివరికి అపరిచయస్తులైనా సరే, సహాయం అర్థించ వలసివస్తుంది. ఈ విధంగా వ్యక్తులేకాదు సంస్థలు దేశాలుకూడా ఋణబారీన పడాల్సివస్తుంది. అందుకే ప్రపంచంలో అన్నీ వర్గాలకు అప్పు సహాయం చేసే రకరకాల సంస్థలున్నాయి. విశ్వ విపణిలో ఋణపంపిణీవ్యవస్థ ఒక గొప్ప సేవా జాలమై విశ్వసమాజానికి సేవ చేస్తున్నది. బీదల కోసం అతి సూక్ష్మ రుణాలు మొదులుకొని దేశాలకోసం, సంస్థలకోసం అతి పెద్ద బృహత్ రుణాలు సమకూరుస్తున్నాయి. ఋణ వ్యవస్థ (credit and advance, loan facility) లేని సమాజాన్ని ఇప్పుడు ఊహించడమే అసాధ్యం.

అప్పంటే కేవలం డబ్బు అరువుతెచ్చుకోవటం కాదు. అది వస్తు రూపంలో కూడా కావచ్చు. ఒకరి దగ్గరినుండి మన అవసారలకోసం ఏదయినా తెచ్చుకున్నామంటే అలా తెచ్చుకున్నవాడు ఋణ గ్రహీతగా, ఇచ్చిన వాడు ఋణదాతగా పిలవ బడుతారు. ఋణగ్రహీతగా ఉన్నంత వరకు మర్యాదగానే ఉంటుంది. సంసారి ఋణగ్రస్తుడుగా రూపాంతరం చెందడంతో అన్నీ వికారాలు బయలు దేరుతాయి. అప్పు, చేతిబదులు, అరువు మొదలైనవన్నీ పర్యాయ పదాలే. ఋణం కిందికే వస్తాయి. సామాజికంగా, నైతికంగా, స్వాభిమానపరంగా కూడా ఇచ్చేవానిదే పైచేయి. అయితే ఒప్పుకున్న షరతుల ప్రకారం గడువులోపే, అంటే ఇచ్చినవాడు గుర్తుచేయకముందే, కృతజ్ఞతాభావంతో అప్పు పూర్తిగా తీర్చివేయడం గొప్ప సంస్కారం. ఋణశేషం ప్రమాదకరమైనది.

వ్యక్తిగతంగా, అరువు/అప్పు అడగడం అనేదే ఒక అప్రతిష్టాకరమైన విషయం. ఇక ఇరుగు పొరుగు వాళ్ళ నుంచి అప్పు సహాయం అర్థించడం అవాంఛనీయం. సమాజంలో మనకు చాల మంది తారస పడుతూ ఉంటారు, నిర్లజ్జగా వ్యవహరించి అందరిచేత అమర్యాదకు గురిఅవుతారు. ఉత్తముడు ఇల్లాంటి వ్యవహారాలకు దూరంగా ఉంటాడు. అంటే వాడికి అవసరాలు ఉండవని కాదు. వాడు ఉన్నంతలోనే తన పరిధిలోనే ఇహావసరాలను తీర్చుకుంటాడు. అందుకే షేక్స్ పియర్ "....neither a borrower, nor a lender be; for loan oft loses both itself and friend. And borrowing dulls the edge of husbandry." అని గొప్ప సలహా చెప్పాడు. అంటే అప్పు చేయకు, అప్పు ఇవ్వకు; చాలాసార్లు అప్పు తీసుకున్న ఆ మిత్రుని స్నేహితం మిగలదు ఆ ఇచ్చిన అప్పు ఆరతిలోని కర్పూరమై ఎగిరిపోతుంది. అప్పు చేయడమంటే మనకు వ్యవహారాలను చక్కబెట్టుకునే సామర్థ్యం కొరవడినట్లే.

ఇంకొక ముఖ్య విషయమేమంటే ఈ అప్పు పరిమాణము మరీ చిన్నదయినప్పుడు చాలాసార్లు తీసుకున్నవాళ్లు మరిచిపోయినట్టు వ్యవహరిస్తారు. నిజంగానే వాళ్ళు మరిచిపోయినప్పటికి ఆ అరువు/బదులు ఇచ్చిన మానవుడు ఎప్పుడూ మరిచిపోడు. అప్పు తీసుకొన్న వ్యక్తి కనిపించినప్పుడల్లా మనసులో విషయం మెరుస్తుంది. కాని ఇచ్చిన అప్పు చిన్నదైన కారణంగా మనసులోనే బాధ పడతాడు. ఒక్కోమారు పరోక్షంగా అప్పు విషయాన్ని గుర్తుచేయడానికి ధ్వనిరూపంగా వ్యంగ్యోక్తులతో మాట్లాడుతాడు. ఉదాహరణకు: కూరగాయల మార్కెట్లో అప్పు ఇవ్వడం జరిగిందనుకుందాం. కూరగాయల ధరల విషయం అప్రస్తుతంగా చర్చకు తెస్తాడు. 'కాయగూరల ధరలు ఆకాశాన్నంటుతున్నాయి' అని ఆ విషయం తను పరిశోధించి తేల్చినట్టు ప్రస్తావిస్తాడు. అప్పు తీసుకున్న వ్యక్తి సున్నితమనస్కుడై నిజాయితీ పరుడయితే తప్పును గ్రహించి అవసరమనుకుంటే పాశ్చాత్తాపపడినట్టు నటించి అప్పు తీర్చుకుంటాడు - కృతజ్ఞత ప్రదర్శించ వచ్చు కూడా. గజచర్మదారులపై ఇలాంటి సున్నిత సంకేతాలు పని చేయవు. అట్లా కాకపోయినా చేసేదేమిలేక ఇచ్చింది తిరిగి వచ్చినందుకు అప్పిచ్చిన జీవి సంతోష పడతాడు. కాబట్టి చేతి బదుల్లు చిన్నపాటి అప్పులు చాలా ప్రమాదకరమైనవి. అయితే చిన్న చిన్న చేతిబదుల్లు తిరిగి రాకపోయినా కొన్ని సార్లు లేక్కచేయకపోవటం అప్పిచ్చి పోగొట్టుకున్న బాధితునికి మంచి చేస్తుంది. అప్పు తీసుకున్నవారు చాల తక్కువమంది మరిచిపోతారు. చాలా సార్లు వాళ్ళు గుర్తులేనట్టు నటిస్తారంతే. అలాంటి వాణ్ని మళ్ళీ అడిగేలా చేయోద్దంటే ఆ చిన్నపాటి అప్పును ముంచుడు ఖాతా (bad debts) క్రింద వదులుకుంటే చాలు. తీసుకున్న వానికి ఎప్పుడూ భయంగా నామోషి గా ఉంటుంది ఎదుటిని వాని ముందు. కాబట్టి ఇదొక అడ్డుకట్టలా పని చేస్తుంది ఇంకొక దాడి నుండి. నేను చాలా సార్లు ఈ చిట్కాను పాటించాను, పని చేసింది.

ఎదుటివానితో ఏదైనా ప్రయోజనం ఆశించి లోబరుచుకోవడంకోసం అప్పివ్వడానికి, అనభ్యర్థితసహాయం (unsolicited courtesy) చేయడానికి సదా తహతహ లాడే వాళ్ళు కూడా ఉంటారు. మనోహరసౌందర్యసంపద, అధికారబలం ఉన్న స్త్రీపురుషులకు ఈ ప్రమాదం ఎప్పుడూ పొంచి ఉంటుంది. ఇది ఇంకో వర్గం. మీకు వీలైనప్పుడే తిరిగివ్వండి (payable when able) అని మరీ చెప్పే ఇస్తారు. ఎంత కష్టతరమైన పనినైనా 'అదెంత పనండీ' అంటారు. వీళ్ళ ప్రణాళికలు దురుద్దేశ్యంతో (ulterior motive) కూడి ఉంటాయి. అవి మన చర్చ పరిధిలోనివి కావు.

అప్పు చేయడం నేరమేమి కాదు. కాని అప్పిచ్చినవాడు ఆ అప్పు విషయం తీసుకున్న వానికి గుర్తుచేసి వసూలు చేసే పరిస్థితి వచ్చిందంటే అప్పు చేసినవాడు నైతికంగా దివాలా తీసినట్టే. ఇందులోని నీతి ఏమంటే అప్పు తప్పనిసరి అయిన పక్షంలో పెట్టుకున్న గడువు లోపే అప్పిచ్చినవాడు గుర్తుచేసి వసూలు చేయకముందే ఖచ్చితంగా తీర్చెయ్యాలి. ఇది ఉత్తమ మార్గం. ఇది సుజనులుకుండే సౌజన్యము, సుసంస్కారము. ఋణదాత బ్యాంకయినా కావొచ్చు, ఒక సంస్థ కావొచ్చు, మిత్రుడు కావొచ్చు, పొరిగింటి వాళ్ళు కావొచ్చు. ఇట్లాకాక, మాట తప్పి ఋణదాతను ముప్పుతిప్పల పెట్టి అప్పు తీర్చడమనేది న్యాయపరంగా చెల్లుతుందేమో కాని నైతికంగా సంస్కార రాహిత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. అనుకున్న గడువులోపే అప్పు తీర్చడం శిష్టాచారం. గుర్తుచేయించుకొని రకరకాల కారణాలు వల్లించి రుణదాతను విసిగించి ఏడ్పించి అప్పు తీర్చడం అధమం. పరువు అనే సామాజిక సంపద కల్గినవాడు ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడి ఉంటాడు. 'ప్రాణ్ జాయె పర్ వచన్ న జాయె' అనే సూక్తి సజ్జననీతి.

"ఋణం కృత్వా ఘృతం పిబేత్ యావజ్జీవేత్ సుఖం జీవేత్ - భస్మీ దేహస్య భూతస్య పునరాగమనం కుతః" అంటే అప్పుచేసైనా సరే బ్రతికున్నంత కాలం హాయిగా జీవించు, అప్పు ఎగగొట్టినా పాపం లేదు. ఎందుకంటే చచ్చినోడు ఎవడూ మళ్ళీ తిరిగిరాడు. ఇట్లా ప్రతిపాదించిన చార్వాకుని సిద్ధాంతమనుసరించి అప్పు ఎగగొట్టడం అధమాధమము, దుర్మార్గము, దౌర్జన్యము. కాబట్టి అప్పులిచ్చే ఉదార హృదయులు కూడా మన ప్రాచీనుల అనుభవాన్ని ఎల్లప్పుడు గుర్తుంచుకొని ఈ వ్యవహారంలో అడుగుపెట్టాలి.
'పుస్తకం, వనితా, విత్తం, పరహస్తగతం గతం - అథవా పునరాయాతి జీర్ణం భ్రష్టా చ ఖండశః'
అంటే పుస్తకము, స్త్రీ, ధనము పరుల చేతుల్లోకి పొతే తిరిగి రావు; ఒకవేళ తిరిగి వచ్చినా పుస్తకము చిరిగిపోయి పిచ్చిగీతల పాలై, స్త్రీ బద్నామయి(బ్రష్టురాలై), ధనం ముక్కలు చెక్కలై చేరుతాయి. తస్మాత్ జాగ్రత!

Ode to the Season of Promotions (2003)

Why do you come, oh heartless season of promotions?
You visit the gardens of my office like the lovely Basant -
The harbinger of festivities and flowers to the nature,
That re-fills every life and rejuvenates every creature.

This year you arrived too early; and I naively hoped,
That you'll carry some good tidings like a dad, long-awaited.
For, I have become exhausted like the drought-hit land;
These years no cloud showers on me. Please understand.

O Seasons of Promotions! I enjoyed long ago your gifts of joy
How cruel you are? now you dump me like a broken toy.
Ditched me you so often, despite my squeals at high decibel,
Now, even the memories of good times are turning into libel.

How cunningly you ignore me among the deserving and fair,
Belittling my abilities you throw me into despair.
And, like a mourner of Muharram, I grieve the whole season,
It has become the obsequies of no rhyme and reason.

Why do you target me Oh Season of elevation?
Leaving me in humiliation and others in jubilation.
You hurt me enough; I resolve not to welcome you again,
I wish to quit the scene before you re-disturb my serene.

Being helpless is a sin; here, justice is a hostage.
Where sycophancy is the rule, wither wisdom and age?
Oh season! I expect from your mystic smile, no fabulous wealth,
But, this annual ritual has become heavy on my health.

This is no place of saints and the pious that profess empathy,
When every door is shut, it is wiser to listen to the graffiti.
Lose no poise, just endure the tyranny - reckoning is certain,
The wicked shall be exposed and looked with disdain.

The Chandeliers (1975)

In the world of thoughts
I build a palace of poetics;
My poems in the form of chandeliers
hang from the ceiling of my mind:


From womb to tomb I am to weep
On sheet and shroud I am to sleep.

Where is the joy that can be felt?
I get its taste when I compose a couplet.

The saddest moments in the poetic light
Make me aware and inspire to write.

The inspired thoughts make the vision clear
And lift me to the heights of a universal seer.

What is the Mystery? (1975)

Why do i come and where do i go
What is the mystery behind this show?

Lively moments are just a few
Like on leaves drops of dew.

Five years on mother's lap; five years at school
Five years at college and two years as a fool.

Fled my time of twenty a year
Like a deer due to tiger's fear.

Sometimes pleasure, sometimes pain
Searching for truth always in vain.

Came to this world with empty mind
To play my role and freedom to find.

Ocean-like desires sky-high thought
How can I preserve in the tiny heart.

Why do I come and where do i go
What is the mystery behind this show?

Life is a drama, world is a stage
Bound am i in this mundane cage.

Foes and friends as i feel
All is sham in which I deal.

on the stage:
Some are for fame and lead the game
off the stage:
All are same free of name.

Why not remember this simple fact
To make this world a peaceful tract.

When i sleep they call it the end
But, know it for certain it's the eternal trend.

I come and go sharing the joy, suffering the sorrow
Who knows the end today or tomorrow.

Why do i come and where do i go
What is the mystery behind this show?

ఓ ప్రేమ దేవత!

ఓ ప్రేమ దేవత! హిమగిరికేగి
తపమొనరించెదన్
మరణామరణములెరుగక
వనమాలిని నిన్జేరుటకు వేడెదన్.

ప్రేమించితిని నిన్ ఓ లతాంగిని
మోహించితి నీ అణువణువున్
కరుణించవా నా ఆత్మాంజలిని
కరుణించవే ఓ కరుణాకరీ!

కాటుక కన్నులు నీ కామగుణమ్ము
నేటి యామినిని కామినిగా జేసె
కర్కోటక క్రూరమౌ యీ చలి
మాటి మాటికి నన్ను కాటు వేసె.

పదునెనిమిదేళ్ళ లేబ్రాయము
యదలో ఒక బరువై చిందులాడెన్
కొదమ గులాబీ మనసు
మధుర ప్రణయ విందులు జేసెన్.

జీవిత పథముపై నడుచు ప్రేమ రథమ్ము
కవితలల్లి చెప్పి నన్ను కవ్వింప జేసె
నా వెల్గు నొందు ప్రతి వాడితో నెయ్యము జేయ యీ
కవిత నాలో ద్రవించి కరుణ జూపె.

These five poems were written in 1972. Inspired by a friend, whose name occurs in the first poem, I made this maiden attempt to write; I was eighteen years old. It is his association that introduced us to the world of poetry and the classics. We owe a lot to him and to his father, the epoch-making poet and scholar late Shri Gunturu Seshendra Sarma for igniting an ever-lasting interest in us in literary matters. We cherish those meetings with Shri Sarma saheb who was a treasure trove of knowledge. As said, sataam sakrit sangamameepsitam param. The association of the enlightened, even if it is once, is a celebration; hence always looked forward to. His deep knowledge of classic literature and Ramayana and Mahabharata was commanding. It used to be illuminating in his presence.

Seshendra's personality was beaming, inspiring and awesome, all at the same time. He would take one sloka which he was pondering upon at that moment and expound its soul to us. We would then commit that sloka to memory and learn all its aspects including its grammatical arrangement. He was endowed with highly refined attitudes and was a great conversationalist. Above all, he was a perfect human being.

It is worth recording here our deep sense of gratitude and respects to Shri Seshendra Sarma saheb by recollecting one gesture of his.

It was summer afternoon in 1974. We were in the funeral procession of our maternal grand father passing through the road between Nampally and Gosha Mahal towards Puranapul. Sarma saheb moved on that road in black Mercedece Benz to Gyan Bagh Palace. He might have seen us, two brothers in the procession. We did not notice that. He sent his son, our friend Vanamali in the evening all the way from Panjagutta to our place in Abids to inquire as to what had happened. We were moved by his unalloyed affection and humane concern.

And, in spite of his busy official schedule, he made it a point to attend my marriage in mid-summer 1979 at Eden Gardens. I treasure the book of Aldous Huxley which he presented to me on that occasion with his wishes and autograph. He also graced the occasion of my brother's marriage at a later date.

I was terribly grieved when I learned about his demise in April 2007. I was on tour; I genuinely regret for not being able to pay my last respects to him.

మీసాల మీద ఒక చర్చ

మీసంతో పని ఏమి ఇలలో మగధీరులకు?
వీసంతో కొలుతురా వినీలాకాశం? ముఖవి
లాసమే మగువలకు మక్కువైయుండ, యీ మొ
గసాల ఎందుకో వీరులకు శూరులకు?

మీసాల మీద ఒక చర్చ. చాల మజేదార్ ముచ్చట ఇది. నాకు చాల ఇష్టమైన విషయం. బుద్ధి తెలిసినప్పటినుంచి ఎంతో మందితో చాల సార్లు రచ్చరచ్చగా చర్చించిన. కొందరైతే నారాజ్ అయిండ్రు. గమ్మత్తు కోసమే అనుకోండ్రి. నన్నెవ్వరు మెప్పించలేక పోయిండ్రు। అసలు మగ మానవుడికి పై పెదవి మీద ఉండే వెంట్రుకలే గుర్తా మగతనానికి? ముక్కుక్రింద వెంట్రుకల వరస, కట్ట, కొందరు ఆంద్ర హీరోలు పెట్టుకునే ఒక సన్న గీత, హిట్లర్ లాంటి కందిరీగ మీసం, అచ్చం ఈగవాలినట్టు వెంట్రుకలు మూతిమీద ఉంటేనే మగవాల్లలాగా చెల్లుతరా? అసలేంది యీ మీసాల కథ? వాటి అవసరం ఉందా మనుషులకు. మీసాలు లేకుంటే ఏమవుతుంది? మనం పుట్టినప్పుడు మనకు మీసాలు లేవు కదా. దేవుడు మనకు నెత్తి మీద వెంట్రుకలిచ్చిండు. నెత్తికి రక్షణ లెక్క: గర్మీ ని పట్టి ఉంచుతందుకు. సర్ది నుంచి కాపడేతందుకు. ఏమన్నా దెబ్బలు తాకితే బచాయిస్తందుకు. భూమి మీది ప్రాణులందరికి వాటి వాటి అవసరాలకనుగుణంగా ప్రకృతి యీ కేశసంపదను ప్రసాదించింది. కాని, మానవులకు పుట్టినప్పుడు తల, కనుబొమ్మలు తప్ప, ఇంకెక్కడా వెంట్రుకలు ప్రకృతి ఇవ్వలేదు కదా.శిరోజాలు కనుబొమ్మల కేశాలు మాత్రమే సహజాలు. అంటే మనతో పాటు పుట్టినవి. సన్నని రోమాలు ఉంటాయి కాని అవి మనకు కన్పించవు. మనిషి పెయ్యి మీద అలగ్ అలగ్ జాగలల్ల మొలిచే కేశాలన్నీ తర్వాత ఉమర్ పెరిగేకొద్దీ ఒచ్చే వికారాలు మాత్రమే.

వెంట్రుకలకు అవి పెరిగే జాగనుబట్టి అలగ్ అలగ్ పేర్లు ఉంటై. మనం ఆ వివరాలల్లకు పోవొద్దు. నెత్తి మీద ఉన్న వెంట్రుకలు మాత్రమే మానవులందరికీ అంటే స్త్రీపురుషులకు పిల్లలకు పెద్దలకు అందాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. దేవీ దేవతలకున్న పేర్లను పరిశీలిస్తే మనకే తెలుస్తుంది. కేశవ, కేశిని, బాలకృష్ణ (అందమైన బాల్ ఉన్న కృష్ణుడు, చిన్న కృష్ణుడు), కపర్దిని, సుకేశి, కృష్ణవేణి, ఝఠాధర్, నాగవేణి వగైరాలన్నీ తల మీద ఉన్న కేశ సౌందర్యాన్ని సూచిస్తున్నాయి. మీసాలు గడ్డాలు ఉన్న వ్యక్తిని ఎవరైనా పొగిడినట్టు నాకు తెలియదు. ఇక కేశసౌందర్యాలను కవులు ముఖ్యంగా ఉర్దూ కవులు వారి వారి రచనల్లో బాగా వాడుకున్నారు. ప్రేయసి, కథానాయిక వర్ణనలన్నీ కురుల వర్ణనలతో (రేశ్మీ జుల్ఫే) నిండి ఉంటాయి. జుల్ఫ్ ను (ప్రేయసి కేశాలను) రమ్యాతిరమ్యంగా ముగ్ధమనోహరంగా వర్ణించడంలో ఉర్దూ కవులకు ఎవరూ సాటి రారు. ఇది నా అచంచల అభిప్రాయం. ఇటీవలి తెలుగు కవితల్లో ".. ఆ కురులు ఇంద్రనీలాల వనులు ...." అని ఇద్దరు కవులు దాదాపు ఒకే సారి రాసుకున్నారు. ఎవరిది ఎవరు కాపి కొట్టారో, లేకపోతె ఈ అద్భుత భావచిత్ర పదబంధం ఇద్దరికీ సమకాలంలో స్ఫురించిందో వాళ్ళే తేల్చుకోవాలి. లోపలి విషయం కొంత తెలిసింది, ఇద్దరు ఫోన్లో తిట్టుకున్నారని. జీవనోపాది కోసం, కేవలం పేరు ప్రతిష్టల కోసం రాసే కవులు, రచయితలూ, కళాకారులందరూ పుస్తకాల్లో ప్రదర్శనల్లో మాత్రమే గొప్పగా దర్శనమిస్తారు. వారిని అట్లా చూస్తేనే బాగుంటుంది. ఇది నా అనుభవం.

ఆది మానవుడు వానికి క్షవరం చేసుకోవడం తెలియకపోవడం చేత జులుపాలు, గడ్డాలు పెంచేవాడు. వాడు కొంచెం బుద్ధి పెంచుకున్న తర్వాత చిప్పలతో క్షవరం చేసుకున్నాడట. తర్వాత లోహాలు కనిపెట్టినంక తేజ్ హత్యార్లు ఔజార్లు తయార్చేస్కోని షికార్ చేయడం కోసం, యుద్దాలకోసం, చివరికి వెంట్రుకల కత్తిరించడం కోసం వాడిన్డు. అట్లా మనిషి సంస్కారాలు నేర్చుకున్నడు. ఇపుడు క్షవరం ఒక సౌందర్యపరిశ్రమ. పుట్టుకతో ఎవనికి ఏది రాదు. మనమున్న సమాజము, మన కుటుంబము, పరిసరాలు పరిస్థితులే మనని తయారు చేస్తయి. పుట్టుక గొప్పనా లేక పరిసారాల ప్రభావం గొప్పన అనేది ఒక మంచి చర్చ.

మనం దారి తప్పుతున్నం. మన విషయం మీసాలు, గడ్డాలు. ముఖం మీద గడ్డం మీసం ఉంటెనే మొగోడా. లేకపోతె కాడా. కొందరైతే మీసాల పొడువుకు మగసిరికి సంబంధమున్నట్టు మీసాలు పెంచుతరు. ఇదంతా ఒట్టి గప్పాలు కొట్టడమే. నిజంగా చెప్పాలంటే సాధారణంగా ఆడవాళ్ళకు మీసాలంటే కోపం నఫ్రత్ కూడా. ప్రతి భార్య తన భర్త 'చిక్నా' గ ఉండాలని అనుకుంటరు. నాకయితే (పెద్ద) మీసాలు దురహంకారానికి, దౌర్జన్యానికి, క్రూరత్వానికి ప్రతీకలనిపిస్తాయి. బుద్ధిజీవిగా (intellectual), అభ్యుదయ భావాలుగల వానిగా, సైంటిస్టుగా చలామణి కావడానికి రకరకాల గడ్డాలు పెంచుతుంటారు. నా ప్రకారం, బద్ధకం ఈ మీసాల-గడ్డాల పెంపకానికి మూల కారణం. మిలిటరీ, పోలిసోల్లు మీసాలు పెంచడానికి వేరే కారణాలున్నయి. వాళ్ళను మాఫ్ చేద్దాం. సాఫ్ సుత్రగా ఉండడమే సుసంస్కారం. ఇది నా అభిప్రాయం.
Hair care and hair dressing, in my opinion, is an important stage in the evolution of human race and marks a defining aspect of civilization. Since there is no case for leaving the hair unkempt and unshaven, there is no use for any hair other than that accompanied us since our birth. Any argument against clean face and well-groomed hair is feeble and indefensible.

కుల జిజ్ఞాస

కులజిజ్ఞాస
రకరకాల ప్రశ్నలు. బ్రహ్మజిజ్ఞాసువులవలె ఏవేవో అప్రస్తుతమైన విచారణలు. ఆ ప్రచ్చన్న పదార్ధం ఆవిష్కరించబడే వరకు వారు ఎన్ని విచిత్రమైన విషయాలడుగుతారో అవి ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తేనే ఆనందం.

నేను నా జీవితంలో చాల విచిత్రమైన విలక్షణమైన మనుషులను, విశిష్టమైన శేముషీ వైభవము గల విచక్షణా పరులను చూసాను, వారితో మాట్లాడే అవకాశం కూడా లభించింది. జ్ఞాన విజ్ఞాన పీఠాలకు వన్నె తెచ్చిన మహానుభావులతో కూడా కలిసి మాట్లాడే అదృష్టం నాకు దొరికింది. నాకు లభించిన ప్రతి అవకాశాన్ని సద్వినియోగం చేసుకొని గొప్ప వాళ్ళను దర్శించుకునే అలవాటు చిన్నపట్నుంచి ఉంది. ఎందుకంటే "సతాం సకృత్ సంగమమీప్సితం పరం" అనే ఆర్యోక్తి నాలో వేళ్ళూరుకొని ఉంది . అయితే నన్నెవరూ నీ కులమేమిటి అని ఎన్నడు ప్రశ్నించ లేదు . అసలా ప్రస్తావనే నాకు ఎన్నడు తారస పడ లేదు. సత్పురుషులకు కులాల సంకుచిత్వం అస్పృశ్యం. మా హైదరాబాద్ సంస్కృతిలో ఇదొక భాగం. కులాల విషయం ఎవరూ అంత పట్టించుకోరు. ఆ ప్రస్తావనే రాదు. నాకు ముప్పై సంవత్సరాలు దాటిన తర్వాత మొదటి సారి హైదరాబాద్ విడిచి ఇంకో ఊరికి, కొలువు బదిలీ అయితే పోవడం జరిగింది. అక్కడ తెలిసింది కులమంటే ఏమిటి దానికున్న ప్రాధాన్యత ఎంత అని; ఎదుటి వాని కులం గురించి తెలుసుకోవడం కోసం ప్రజలు ఎందుకు అంత తహతహ లాడుతుంటారు అని. నేను కులాల కుళ్ళును చూసింది గుంటూరు లోనే. నేను ఇంటికోసం ఒక చోట మాట్లాడుతుంటే ఒక గొప్ప పదబంధం వినిపించింది. "మీరేమిట్లు?" నాకేమి అర్థం కాలేదు. మొదట ఏదో 'అట్ల' గురించి మాట్లాడుతున్నాడు ఆ పెద్ద మనిషి అనుకున్న. విషయం తెలిసిన తర్వాత చాల నవ్వుకున్న.

1985-86లో గుంటూరులో నేనొక ఇంట్లో కిరాయికి ఉండే వాణ్ని. పక్క పోర్షన్లో యజమాని ఉండే వాడు. వాళ్ళ ఇంట్లో ఒక కుక్క ఉండేది. ఒక రోజు మీ కుక్క పేరు ఏమిటి అని అడిగాను. వెంటనే, అతి ఉత్సాహంతో "చిరంజీవి" అన్నాడు. నేను గొప్పగా స్పందించలేదు. కారణం, నాకు సినిమాలు, ముఖ్యంగా తెలుగు సినిమాలు చూసే 'శౌక్' లేదు. నాలో విశేషమైన ప్రతిక్రియ ఏది కనపడకపోయే సరికి అతనే విడమరిచి చెప్పాడు, ఆ పేరు ఎవరిని ఉద్దేశించి పెట్టబడిందని. నేను అవాక్కైపోయాను. ఇంత వైషమ్య-ద్వేషమా ఇతరుల కులాలపట్ల!

ప్రస్తుతమున్న మొత్తం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో నా అనుభవం ప్రకారం కోస్తాఆంధ్రలోనే కులాల గురించి అప్రస్తుతంగా అమర్యాదగా అడిగి తెలుసుకునే కుసంస్కారముంది. ఆ ఎరుక కోసం వాళ్ళడిగే ప్రశ్నలు చాల గమ్మత్తుగ వ్యంగ్యంగా ప్రచ్చన్నంగా పరోక్షంగా ఉంటాయి. సంధించబడ్డ ప్రశ్నలన్నీ ఏ పరమార్థం కోసమో తెలుస్తూనే ఉంటుంది. నేను పని చేసే ఆఫీసులో నా కులం తెలుసుకోడానికి, చాల కష్టపడ్డారు. ఆ ప్రాంతం వాళ్ళ కులాల గూళ్ళలో నేను ఎక్కడా 'ఫిట్' కాకపోయే సరికి నన్ను పట్టించుకునే వాళ్ళు కాదు. అయితే అది ఇపుడు మారిందేమో. నేను చూసిన ఆంధ్ర (1985 నుండి 1999) ఇప్పుడు మారేవుంటుంది. కులాల కుళ్ళు-కుమ్ములాటల యదార్థాలను సాక్షి రూపంగా ఈ రెండు పద్యాల్లో బంధించాను. ఇది నా వ్యక్తిగత అనుభావాల సారం మాత్రమే. ఇది పూర్ణ సత్యం కాకపోవొచ్చు. పరీక్షించండి.

కమ్మ శర్మ శెట్టి వర్మలు, అతి
నెమ్మదిగా కులమడిగి, తమ
కొమ్మ కాదని ఎరిగి విరిగిన
బొమ్మలా విసిరేతురు వినురామన్న!


కులమునకు మరుగుమాట సామాజికవర్గం
బలమునుంచి పుట్టు ఆట పోలింగు-రంగం
కలములందు పొంచియుండు 'ఇజముల'దుర్గం
విలువలెపుడు వీడవలదు మానవ సర్గం

సామజవరగమన! saamajavaragamana - a true translation

My sons Atulyateja and Aditya have an ear for music. Interestingly, they love carnatic and hindustani alike. They must have developed this during their stay in US. They love that popular Tyagaraja kriti "సామజవరగమన !......". They must have heard it being sung by a sanskrit knowing vocalist. They asked me as to what exactly the words in the composition mean. They of course, could make out that it is in the praise of Lord Krishna. What puzzled them was the opening phrases saamajavaragamana etc. I thought it was necessary to explain them every word of the kirtana which has become popular after its insertion in a box-office hit telugu movie.

I am of the opinion, that there is always a marked difference between the renditions of the language knowing and not knowing singers. It is in everybody's knowledge as to how the works of Tyagaraja are distorted by certain artists who do not know what exactly they are singing. This is a problem when one does not know the language; the mood and emotions of the pause, stress, tone, tenor, gravitas of the phrases intended by the author elude the singer. Hence, the necessity of knowing the letter and spirit of the literature.

It is quite revealing that my survey has shown that a great majority of the people who sing this sanskrit kriti do not know the entire meaning of this great work of Tyagaraja. People simply fall in love with the spirit of the number and get swept by the current of the rhythm; and the ingrained love for the deity extolled therein does the remaining thing. Surprisingly, many thought that it is in Telugu. Often the lovers of these kritis are under the false impression that they know their meaning at least in summary, if not word for word. It appears they hardly check with their elders, gurus or peers.

Tyagaraja is fond of employing complex samasas (compounds). All his works are replete with long sanskrit compounds. His style has very little Telugu usage. And, it is used only for conjugations. Otherwise, the whole composition reads like a conglomeration of sanskrit words and phrases.

The other day, as I could not find an authentic translation on net, I thought it would be a good act on my part to make an attempt to translate the famous "सामाजवरगमन !.....". The result is here for your examination. First the text:

సామజవరగమన! సాధుహృత్ సారసాబ్జపాల!
కాలాతీత! విఖ్యాత! సామజవరగమన!
సామనిగమజసుధామయ! గానవిచక్షణ! గుణశీల!
దయాలవాల! మాం పాలయ, సామజవరగమన!
వేదశిరోమాతృజసప్తస్వర! నాదాచలదీపస్వీకృత!
యాదవకుల! మురళీవాదనవినోదమోహనకర!
త్యాగరాజవందనీయ! సామజవరగమన!

सामजवरगमन ! साधुहृत्सारसाब्जपाल !
कालातीत! विख्यात! सामजवरगमन !
सामनिगमजसुधामय! गानविचक्षण ! गुणशील !
दयालवाल ! मां पालय, सामजवरगमन !
वेदशिरोमातृजसप्तस्वर ! नादाचलदीपस्वीकृत !
यादवकुलमुरलीवादनविनोदमोहनकर !
त्यागराजवन्दनीय ! सामजवरगमन !

It may be noted here that all the compounds are in vocative case addressing the Lord (sambhodana prathama vibhakti), except the only verb "paalaya". The word "maam" is an accusative (dwiteeya vibhakti). This information greatly helps the reader in appreciating the composition. Experts say that in hindustani tradition, music and literature (meaningful words) that is, svara and sahitya are generally in the ratio of 90:10. But, I am told that the ratio is 50:50 in carnatic traditions. This arrangement makes the need for understanding the lyrics almost compulsory in order to relish the composition comprehensively.

We shall first parse the words of this kirtana and note down their meanings.

saamaja = an elephant; vara=the best; gamana=movement/gait; saadhuhrit=the hearts of the saints; saarasaabja=the lotuses born out of the ponds; paala=ruler; kaalaateeta=one who is beyond the time; vikhyaata=the celebrated/well-known; saamanigama=hymns of saamaveda; ja=born; sudhaamaya=full of nectar; gaana=music/singing; vichakshana=skillful; gunasheela=possessing all virtues; dayaa=compassion; aalavaala=reservoir; maam=me; paalaya=please save/ protect; vedashiromaatrija=that emanated from the fountainhead of vedas; saptasvara=seven notes of the science of music; naada=the sound/cry; achala=mountain; deepa=the light/beacon; sweekrita=acknowledged; yaadavakula=born into the clan of yadus; muraleevaadana=playing flute; vinoda=entertaining; mohanakara=fascinating; tyaagarajavandaneeya=worthy of being worshipped and glorified by Tyagaraja.



Oh Lord Shri Krishna ! you are the one whose gait is as elegant as that of a stately elephant. You are the ruler of the lotuses born in the lakes of the hearts of saints; you are beyond the conditions of time and space. Oh Lord you are the most celebrated and glorified (in this universe). You are full of nectar born from the hymns of samaveda. You are the master of song and melody. Oh Lord, you are the embodiment of all virtues; you are the repository of compassion and grace. Please do protect me, save me (from the entanglements of this material world). Oh Lord, you are the seven notes of music that emanate from the head of the vedic lore. You are acknowledged as the beacon of the mountain of sound/voice. You are a descendant of yadava dynasty. You are a great fascinator through the entertainment of your flute-playing. You are therefore, Oh Lord, always glorified and worshiped by Tyagaraja.


I sincerely hope that the above rendering shall help the lovers of this kriti in appreciating the meaning of the words used herein. Having learnt the meaning of each word and understood the letter and spirit of the kirtana, you may now rock in the melody of hindola raaga, the equivalent they say, in hindustani is raag malkauns.

చలి కాలం

చలి కాలం కోసం రాసిన పద్యాలన్నిటిలో నాకు చాలా నచ్చింది ఈ శేషేంద్ర పద్యం. ఇది శోకార్ద్రతతో కారుణ్యంతో నిండిన గొప్ప కవితాశకలం.

"చలి పులి వోలె దారుల పచారులు చేయుచునుండ ఊరికా
వల పెనుమర్రి క్రింద నెలవంకయే దీపముగా పరున్న పే
దల పసిపాపలెవ్వరికి తప్పు తలంచిరి కాలమే హలా
హలమయిపోయి ఆ శిశువులాకలితో చలితో నశింపగన్"
(ఋతుఘోష నుండి)

BOOK REVIEW

Book Review by Ramchander Deekonda

“THE LEADER WHO HAD NO TITLE”

By Robin Sharma

Jaico Books, 200 pages, priced Rs195

There are several books in the market written by eminent authors specializing in corporate governance and the concepts of leadership. They all strive to inspire and awaken the readers towards innovation and to discover their own latent potential lying dormant in their personality. The title under review comes out from the intellectual repository of Robin Sharma. It is provoking and belongs to the genre of ‘I can also’.

Robin Sharma, the author who is well-known for his acclaimed work ‘the monk who sold his ferrari’ has invented a commendable style of narrative in this book under review – ‘the leader who had no title’.

We are living at a time where man in general is driven by greed, envy, peer-pressure, unethical competition, unbridled wants - all leading to an unprecedented and hitherto unknown rat-race. Employees in organizations crave to be recognized and compensated continually through elevation and higher titles, designations. At times, this deep rooted passion for recognition leads them to resort to all sorts desirable and undesirable moves that the organization may not benefit. Sycophancy and hypocrisy land the candidate into mediocrity which is detrimental to a growing company. All this has been happening leaving behind the value systems and forgetting the necessity of individual excellence and the pledge of moral commitment.

Every civilization has its own ethos, mythos and pathos. Every culture is guided by the immortal principles which it inherits. It is apparent that Robin Sharma has the cosmogonal message of the sub-continent, the Bhagavad-Gita running in his veins. Throughout the work under review the profound influence of Gita touches the reader strikingly. The author appears to have imbibed the time-less assertions of this classic. He has aptly and consciously applied them to the proposed philosophy of “Leader Who Had No Title”.

The entire book and its plot, to me, appears to be an adaptation and dramatization of the oft-quoted verse of Gita “karmanyevaadhikaaraste maa phaleshu kadaachana; maa karma phalaheturbhuh maa te sango’stu akarmani” This is what the author tries to sermonize through characters like Tommy and Ann.

yogah karmasu kaushalam: ‘Fruition is but the excellence in our endeavors’ is another statement of Gita that is evidently expounded in this work. It is this philosophy that appears to be the basis of author’s whole discourse on achievement of excellence in the given field of action assigned to an individual. The author assures the reader that leadership is certain to happen where there is excellence, perfection and commitment despite constraints.

The concept of self-elevation propounded here, is again reminds us of the advice of the Gita. Compare “uddharet aatmanaatmanam……..” that one must elevate himself by his own mind and deeds without waiting or expecting someone else to do that. The author displays through the protagonist and the ‘four masters’ that success and recognition and titles simply do not follow but chase the one who excels and accomplishes with no signs of being a victim.

The message is clear and loud: we have been professional for quite some time, now it is time to be a missionary – Lead Without a Title. The coveted fruits shall fall on their own. I simply can’t refrain from quoting the famous inspired words of Iqbal “khudi ko kar buland itna ke har taqdeer se pahle khuda bande se ye pooche ke bata teri raza kya hai” Thus, the necessity of self-elevation is established here to be the prime motivator.

What that author strives to impart is said repeatedly; and certain repetitions sound redundant. A point is emphasized again and again in a professorial manner forcing the reader to think that the author is just filling the pages. Though astonishingly fresh in its out look and approach, the book can be condensed to half its size.

On the whole, it is a must read for all aspiring achievers who want to master the art of leadership. Organizations should encourage it among their work force. Robin Sharma’s holistic solution to a well researched subject is admirable.